در حالیکه ایران و آمریکا هر دو ادعای اعمال کنترل بر تنگه هرمز را دارند، سی‌ان‌ان گزارشی را درباره راهبرد جدید آمریکا و متحدان منطقه‌ای برای عبور دادن نفتکش‌ها از این آبراه حیاتی منتشر کرد.

بعدازظهر ۲۵ ژوییه (۳ مرداد)، ابرنفتکش یونانی «کیکو» در پایانه صادرات نفت مسیعید قطر، در ۴۰ کیلومتری جنوب دوحه، پهلو گرفت. چهار روز بعد، این نفتکش غول‌پیکر پس از بارگیری نفت خام از تنگه هرمز عبور کرد. اما ۳۱ ژوئیه (۹ مرداد)، اندکی پس از ساعت ۲ بعدازظهر در نزدیکی سواحل دبی، ناگهان از سامانه‌های ردیابی ناپدید شد. کیکو فرستنده سامانه شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش کرده بود، دستگاهی که هویت، سرعت، مسیر و موقعیت کشتی را مخابره می‌کند. ساعت ۱۰ صبح اول اوت (۱۰ مرداد)، سیگنال کیکو دوباره ظاهر شد، اما این بار در آن سوی تنگه هرمز.

به گزارش سی‌ان‌ان، این سفر بخشی از تاکتیک تازه صنعت نفت برای عبورهای شبانه «خاموش» با همراهی ارتش آمریکا از تنگه هرمز است، تا خطر حملات پهپادی ایران کاهش پیدا کند، از جمله حمله‌ای که یک ماه پیش کیکو را هدف قرار داده بود، اما مهمات منفجر نشد.

با کمک نیروی دریایی آمریکا، شرکت‌های نفتی عربستان سعودی، کویت، قطر و امارات متحده عربی نفتکش‌هایی را اجاره کرده‌اند که هنگام عبور از تنگه هرمز فرستنده‌هایشان را خاموش می‌کنند. این کشتی‌ها نفت را از خلیج فارس به دریای عمان منتقل می‌کنند و در آنجا، محموله را به نفتکش‌های مشتریان تحویل می‌دهند و سپس، به خلیج فارس بازمی‌گردند. به این ترتیب، بخش بزرگی از خطر فیزیکی و هزینه بیمه ناشی از احتمال حملات ایران از دوش شرکت‌های کشتی‌رانی تجاری برداشته شده و به دولت آمریکا و تولیدکنندگان نفت منتقل شده است.

بر اساس اعلام وزارت انرژی آمریکا، تردد نفت از تنگه هرمز به‌طور متوسط به روزانه ۸ تا ۹ میلیون بشکه رسیده است، حدود دو برابر برآورد تحلیلگران وال‌استریت و شرکت‌های ردیابی کشتی مانند کپلر که عمدتا بر داده‌های فرستنده‌ها تکیه دارند. سی‌ان‌ان نیز طی دو روز بیش از ۱۲ مورد انتقال نفت کشتی‌به‌کشتی را در دریای عمان مشاهده کرده است. نفتکش‌های دریافت‌کننده سپس به سمت مقصدهایی مانند چین، تایوان، کره جنوبی، فیلیپین، ویتنام و تایلند حرکت کرده‌اند.

این افزایش عبورهای خاموش در شرایطی رخ داده که جنگ طی شش ماه، انتقال حدود یک‌پنجم عرضه نفت جهان را مختل کرده است. میلیاردها بشکه نفت و سوخت از ذخایر تجاری مصرف شده است، ذخایر اضطراری آمریکا به پایین‌ترین سطح از اوایل دهه ۱۹۸۰ رسیده و چین نیز برای مهار افزایش قیمت‌ها به ذخایر عظیمش متکی است.

طبق داده‌های کپلر، حدود ۸۰ درصد تردد از تنگه هرمز در دو هفته اخیر به‌صورت «خاموش» انجام شده است و کشتی‌ها تا حد امکان در امتداد سواحل عمان و دور از ایران حرکت کرده‌اند. البته خاموش کردن فرستنده به‌معنای نامرئی شدن نیست؛ تنگه هرمز فقط حدود ۳۷ کیلومتر عرض دارد و کشتی‌ها همچنان با رادار قابل شناسایی‌اند. دو کشتی متعلق به امارات متحده عربی نیز هفته گذشته هدف قرار گرفتند. اختلال در جی‌پی‌اس ناشی از درگیری منطقه‌ای نیز ارزیابی داده‌های ردیابی را دشوارتر کرده است.

کیکو پس از عبور خاموش، در نزدیکی فجیره کنار ابرنفتکش یونانی «نیو الکترون» لنگر انداخت. دو کشتی یک هفته کنار یکدیگر ماندند و نفت را منتقل کردند. در ۸ اوت (۱۸ مرداد)، نیو الکترون با محموله نفت به مقصد نینگبو در چین حرکت کرد. کیکو تا حدود ۱۴ اوت (۲۴ مرداد) نزدیک فجیره باقی ماند، سپس بار دیگر فرستنده‌اش را خاموش کرد و روز بعد در خلیج فارس، در مسیر بازگشت به قطر، ظاهر شد.

عبورهای خاموش اسکورت‌شده بخشی از تلاش گسترده‌تر تولیدکنندگان خاورمیانه برای افزایش صادرات و تغییر معادله در برابر ایران است. عربستان سعودی حدود ۵ میلیون بشکه نفت در روز را که قرار بود به نفتکش‌های مستقر در خلیج فارس تحویل داده شود، از طریق خط لوله شرق-غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده است. دیگر تولیدکنندگان منطقه نیز روزانه حدود ۲ میلیون بشکه را از مسیرهایی خارج از تنگه هرمز صادر می‌کنند.

تولیدکنندگان خارج از منطقه نیز عرضه را افزایش داده‌اند. برزیل، گویان و ونزوئلا در مجموع بیش از یک میلیون بشکه در روز به تولیدشان افزوده‌اند و آمریکا نیز روزانه چند صد هزار بشکه بیشتر وارد بازار کرده است. هم‌زمان، آمریکا ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری‌اش آزاد کرده و چین نیز ضمن استفاده گسترده از ذخایرش، واردات نفت خام را به‌شدت کاهش داده است. افزایش قیمت‌ها همچنین تقاضای جهانی را پایین آورده است.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند حجم تردد واقعی از تنگه بیشتر از آن است که داده‌های سامانه شناسایی خودکار نشان می‌دهند. در تصاویر ۱۴ اوت (۲۴ مرداد)، ردیفی از نقاط در امتداد ساحل عمان دیده می‌شود که با اطلاعات سامانه‌های ردیابی کشتی مطابقت ندارد. در نمونه‌ای دیگر، نفتکش «نیسوس کیتنوس» پس از عبور خاموش از تنگه در دریای عمان کنار «فرانت اوترا» قرار گرفت. یک هفته بعد، فرانت اوترا در مسیر تایوان بود و نیسوس کیتنوس به خلیج فارس بازگشته بود.

با این حال، ذخایر نفت جهان طی جنگ ۱.۹ میلیارد بشکه کاهش یافته است. بازار سوخت نیز تحت فشار شدید قرار دارد و سه قطب از چهار قطب اصلی پالایش جهان با مشکلات جدی مواجه‌اند. 

جنگ ایران به پالایشگاه‌های خاورمیانه آسیب زده و صادرات سوخت منطقه را کاهش داده است. پالایشگاه‌های روسیه نیز هدف پهپادهای اوکراینی قرار گرفته‌اند و مسکو به‌دلیل کمبود داخلی، صادرات سوخت را محدود کرده است. چین نیز برای جلوگیری از کمبود داخلی، صادرات فرآورده‌های پالایشگاهی را کاهش داده است.

در نتیجه، پالایشگاه‌های ساحل خلیج مکزیک آمریکا بخش بیشتری از تقاضای جهانی را تامین می‌کنند، در حالی که ظرفیت آنها نیز محدود است. تقاضای بالا و ظرفیت محدود پالایش باعث شده قیمت بنزین و به‌ویژه گازوییل و سوخت جت بیش از آنچه قیمت نفت خام اقتضا می‌کند افزایش پیدا کند.

دونالد ترامپ ماه‌ها با وعده پیشرفت در مذاکرات، سعی در کاهش قیمت نفت داشت، اما راهبرد آمریکا اکنون به اعمال فشار اقتصادی شدید بر ایران از طریق محاصره دریایی طولانی‌مدت بنادر این کشور تغییر کرده است. در پی این تغییر، قیمت نفت طی هفته‌های اخیر افزایش پیدا کرده و به مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه نزدیک شده است. در همین حال، ادامه نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز قیمت نفت، بنزین، گازوییل و سوخت جت را بالا نگه داشته و هم‌زمان مسیرهای جایگزین، افزایش تولید، و استفاده از ذخایر مانع از جهش قیمت‌ها متناسب با ابعاد اختلال در عرضه جهانی شده‌اند.